Skitury – co to jest i jak zacząć przygodę ze skitouringiem

Skitouring — definicja i podstawy

Skitouring, znany również jako narciarstwo turowe, to forma aktywności łącząca zimowej turystyki górskiej z narciarstwem. Jego istotą jest wolność: swoboda wędrowania po górach na nartach, z dala od zatłoczonych stoków i bez pomocy wyciągów. To sport, który pozwala zdobywać szczyty o własnych siłach, by następnie czerpać czystą radość ze zjazdu w dzikim, nieprzygotowanym terenie.

Każda skiturowa przygoda składa się z dwóch części: podejścia i zjazdu. Podczas podejścia, dzięki specjalistycznemu sprzętowi, wytrwale zdobywasz wysokość. Po osiągnięciu celu czeka nagroda: ekscytujący zjazd, często w nietkniętym, świeżym puchu. To właśnie ta połączenie wysiłku i adrenaliny decyduje o wyjątkowości dyscypliny.

Skitouring czerpie z narciarstwa zjazdowego, biegowego i turystyki pieszej. W Stanach Zjednoczonych aktywność tę często określa się mianem backcountry, co doskonale oddaje jej charakter – eksplorację terenów poza utartymi szlakami. Taka wszechstronność wymaga jednak specjalistycznego sprzętu, który znacząco różni się od tradycyjnego zestawu zjazdowego, musząc sprostać zarówno wyzwaniom wspinaczki, jak i zjazdu.

Kluczowy sprzęt do skitouringu

Dobór odpowiedniego sprzętu to podstawa bezpiecznej i komfortowej przygody ze skitouringiem. W przeciwieństwie do narciarstwa zjazdowego, gdzie ekwipunek optymalizuje się wyłącznie pod kątem zjazdu, tutaj każdy element musi sprawdzać się zarówno podczas wspinaczki, jak i szusowania w dół. Kompletowanie zestawu najlepiej zacząć od trzech podstawowych elementów: nart, wiązań i butów.

Podstawą zestawu są narty skiturowe – zazwyczaj lżejsze i szersze od swoich zjazdowych odpowiedników, co ułatwia poruszanie się w głębokim śniegu. Kluczowe są jednak wiązaniach skiturowych, których unikalna konstrukcja pozwala na przełączanie między dwoma trybami.

Kolejnym ważnym elementem są buty skiturowe. Ponieważ spędzisz w nich wiele godzin, muszą być idealnie dopasowane, by uniknąć bolesnych otarć. Najlepsze modele są lekkie, świetnie stabilizują kostkę, a jednocześnie posiadają tryb„walk”, który zwiększa ruchomość w stawie skokowym podczas podejścia. To spory wydatek, ale jest to inwestycja w komfort i bezpieczeństwo, której nie wolno lekceważyć.

Foki, kije i harszle – niezbędne akcesoria do podchodzenia

By móc wspinać się na nartach, potrzebujesz fok. To pasy specjalnego materiału przyklejane do ślizgów nart. Ich włosie, ułożone w jednym kierunku, pozwala na ślizg do przodu, ale blokuje cofanie się narty, co gwarantuje przyczepność na stromych podejściach. Zestaw uzupełniają kije skiturowe – najlepiej z regulowaną długością i dużymi talerzykami, które nie zapadają się w puchu. Na oblodzonych lub bardzo twardych trawersach nieocenioną pomocą okazują się harszle: specjalne noże montowane do wiązań, które wgryzają się w lód niczym raki.

Sprzęt zapewniający bezpieczeństwo – Lawinowe ABC i nie tylko

Równie ważny, jak sprzęt do poruszania się w terenie jest ekwipunek ratunkowy. Podstawą jest lawinowe ABC, kask i dobrze zaopatrzony plecak – o czym szczegółowo piszemy w dalszej części poradnika.

Jak zacząć przygodę ze skitouringiem?

Decyzja podjęta – chcesz spróbować skitouringu. Świetnie! Ale od czego zacząć? Choć perspektywa pierwszej wycieczki jest ekscytująca, najważniejsze jest solidne przygotowanie, które obejmuje nie tylko sprzęt, ale przede wszystkim wiedzę i umiejętności. Ten praktyczny przewodnik krok po kroku wprowadzi Cię w świat narciarstwa turowego.

Krok 1: Zdobądź wiedzę i pierwsze szlify

Zanim zainwestujesz w drogi sprzęt, zainwestuj w siebie. Najlepszym i najbezpieczniejszym startem jest nauka pod okiem profesjonalistów. Zapisz się na szkolenie skiturowe dla początkujących lub wybierz się na pierwszą wycieczkę z certyfikowanym przewodnikiem. To najlepsza droga, by nauczyć się prawidłowej techniki podchodzenia i zjeżdżania w zmiennym terenie, a przede wszystkim – by poznać podstawowe zasady bezpieczeństwa, takie jak obsługa lawinowego ABC czy planowanie trasy.

Krok 2: Skompletuj lub wypożycz sprzęt

Na start nie musisz od razu kupować całego sprzętu – większość można wypożyczyć w specjalistycznych sklepach. To idealny sposób, by bez dużych inwestycji sprawdzić, czy ta forma aktywności jest dla Ciebie. Kompletny zestaw powinien zawierać:

• Podstawowy sprzęt turowy:

• Narty skiturowe z dopasowanymi fokami.

• Wiązania z funkcją podchodzenia i zjazdu.

• Buty skiturowe z ruchomą cholewką (tryb „walk”).

• Kije o regulowanej długości.

• Sprzęt bezpieczeństwa (obowiązkowy):

• Lawinowe ABC (detektor, sonda, łopata).

• Kask.

• Sprzęt na trudne warunki (na wymagające trasy):

• Harszle (noże lodowe do wiązań).

• Raki.

• Czekan.

Krok 3: Ubierz się odpowiednio, czyli „na cebulkę”

W skitouringu podstawą jest ubiór warstwowy, pozwalający na bieżąco regulować temperaturę ciała. Podczas intensywnego podejścia organizm się poci, a na grani i w trakcie zjazdu musi zmierzyć się z wiatrem i chłodem. Dlatego Twój strój powinien składać się z trzech głównych warstw:

• Warstwa bazowa: Bielizna termoaktywna (koszulka i legginsy), najlepiej z wełny merino lub materiałów syntetycznych, która skutecznie odprowadza wilgoć.

• Warstwa środkowa (izolacyjna): Cienka bluza techniczna lub polar, która zapewni ciepło, ale jednocześnie pozwoli skórze oddychać.

• Warstwa zewnętrzna (ochronna): Kurtka i spodnie z membraną, które ochronią Cię przed wiatrem i opadami. W plecaku warto mieć dodatkową, lekką kurtkę puchową lub syntetyczną, którą założysz na postojach lub na szczycie.

Nie zapomnij o akcesoriach:

• Ciepłe skarpety (najlepiej z wełny merino).

• Dwie pary rękawiczek (cieńsze na podejście, grubsze na zjazd).

• Czapka lub opaska.

• Gogle i okulary przeciwsłoneczne.

Bezpieczeństwo w skitouringu

Skitouring to wolność i bliskość natury. Pamiętaj jednak, że poruszasz się w terenie niekontrolowanym przez ratowników narciarskich. Dlatego bezpieczeństwo staje się absolutnym priorytetem, a wiedza i przygotowanie są tu równie ważne, jak umiejętności zjazdowe. Zanim wyruszysz w góry, poznaj i bezwzględnie przestrzegaj kilku podstawowych zasad.

Fundament: Lawinowe ABC i wiedza

Podstawą bezpieczeństwa każdego skiturysty jest obowiązkowy zestaw znany jako lawinowe ABC, na który składają się trzy nierozerwalne elementy:

• Detektor lawinowy: Urządzenie, które w trybie nadawania wysyła sygnał, a w trybie odbioru pozwala zlokalizować zasypane osoby. Musi być włączony przez całą wycieczkę.

• Sonda lawinowa: Składana, długa tyczka służąca do precyzyjnego namierzenia osoby pod śniegiem po wskazaniu przybliżonej lokalizacji przez detektor.

• Łopata lawinowa: Niezbędna do jak najszybszego odkopania poszkodowanego. Śnieg lawinowy jest twardy jak beton, więc zwykła łopatka turystyczna nie wystarczy.

Samo posiadanie sprzętu to za mało. Najważniejsza jest umiejętność jego błyskawicznego i skutecznego użycia. Regularne ćwiczenia z partnerami i udział w kursach lawinowych to najlepsza inwestycja w swoje bezpieczeństwo.

Planowanie to podstawa

Każda udana wycieczka skiturowa zaczyna się w domu, na długo przed wyjściem w góry. Staranne planowanie pozwala zminimalizować ryzyko. Zawsze sprawdzaj aktualny komunikat lawinowy (w Polsce ogłaszany przez TOPR i GOPR) oraz szczegółową prognozę pogody. Trasę dobieraj do możliwości najsłabszej osoby w grupie i panujących warunków, a nie do własnych ambicji. I co najważniejsze, zawsze poinformuj kogoś o planowanej trasie i przewidywanej godzinie powrotu.

Zasady w terenie – jak unikać zagrożeń?

W górach czujność to podstawa. Nigdy nie wybieraj się na skitury samotnie. Nieustannie obserwuj otoczenie, zwracając uwagę na zmiany pogody i warunki śniegowe. Omijaj ryzykowne formacje terenu, takie jak strome żleby czy nawisy śnieżne. Podczas pokonywania stromych stoków – zarówno w górę, jak i w dół – zachowuj bezpieczne odstępy. Bądź gotów do zmiany planów lub odwrotu, jeśli warunki okażą się gorsze niż zakładałeś. Pamiętaj też o kasku – chroni on nie tylko podczas upadku, ale też przed spadającymi fragmentami lodu czy skał.

Plecak skiturowy – Twoje mobilne centrum wsparcia

Twój plecak to mobilne centrum wsparcia. Oprócz lawinowego ABC musi się w nim znaleźć miejsce na:

• apteczka,

• naładowany telefon z numerami alarmowymi,

• czołówka,

• dodatkowa warstwa ciepłej odzieży,

• jedzenie i picie.

Na trudniejsze, oblodzone trasy niezbędne będą także raki i czekan. Warto również rozważyć zakup plecaka lawinowego – jego system poduszek powietrznych w razie porwania przez lawinę znacząco zwiększa szanse na utrzymanie się na jej powierzchni.

Trasy skiturowe w Polsce — gdzie warto jeździć?

Gdy już wiesz, jak zadbać o swoje bezpieczeństwo, pora na najprzyjemniejszą część – wybór celu wycieczki. Polska, wbrew pozorom, oferuje świetne warunki do uprawiania skitouringu na każdym poziomie zaawansowania. Od łagodnych beskidzkich pagórków po alpejskie krajobrazy Tatr – każdy znajdzie coś dla siebie. Gdzie więc postawić pierwsze kroki na fokach?

Odzież skitourowa — co warto wiedzieć?

Zanim ruszysz na trasę, zadbaj o odpowiedni strój. W skitouringu odgrywa on zupełnie inną rolę niż podczas szusowania po przygotowanym stoku. Najważniejsze jest nie tyle ochrona przed mrozem, ile efektywne zarządzanie wilgocią podczas intensywnego wysiłku na podejściu i zapewnienie ciepła na zjeździe. Stąd złota zasada: ubieraj się „na cebulkę”, czyli warstwowo.

Warstwa pierwsza: Bielizna termoaktywna

To podstawa Twojego komfortu. Jej głównym zadaniem jest błyskawiczne odprowadzanie potu z powierzchni skóry, by pozostała sucha. Dlaczego to tak ważne? Wilgotna skóra w górskich warunkach prowadzi do szybkiego wychłodzenia organizmu. Wybieraj więc koszulki i legginsy z materiałów syntetycznych lub wełny merynosów i bezwzględnie unikaj bawełny, która chłonie wilgoć jak gąbka i bardzo długo schnie.

Warstwa druga: Izolacja

Druga warstwa odpowiada za izolację termiczną, czyli utrzymanie ciepła. Jej grubość dobierasz do panujących warunków i własnych preferencji. Najczęściej jest to bluza techniczna lub cienki polar, a w chłodniejsze dni – lekka kurtka z syntetycznym ociepleniem (np. Primaloft), którą łatwo spakować do plecaka.

Warstwa trzecia: Ochrona zewnętrzna

Jej zadaniem jest ochrona przed czynnikami zewnętrznymi: wiatrem, śniegiem i deszczem. W skitouringu idealnie sprawdzają się kurtki i spodnie typu softshell, ponieważ są wiatroszczelne, świetnie oddychają i gwarantują swobodę ruchów. W plecaku warto mieć jednak awaryjnie lekką kurtkę membranową (hardshell), która zapewni pełną wodoodporność w razie nagłego załamania pogody.

Niezbędne akcesoria – dopełnienie stroju

Kompletny strój to nie tylko trzy warstwy. O komforcie i bezpieczeństwie decydują również dodatki:

• Kask: Absolutna podstawa bezpieczeństwa, chroni głowę nie tylko podczas upadku, ale też przed spadającymi fragmentami lodu czy skał.

• Czapka i kominiarka: Cienka czapka lub kominiarka pod kask zapewni komfort termiczny bez przegrzewania.

• Gogle i okulary przeciwsłoneczne: Okulary z filtrem UV przydadzą się na podejściu w słoneczny dzień, a gogle ochronią oczy przed wiatrem i śniegiem na zjeździe.

• Rękawice: Najlepiej mieć dwie pary. Cieńsze, oddychające na podejście i grubsze, nieprzemakalne na zjazd.

• Skarpety: Długie, ciepłe skarpety narciarskie (np. z wełny merino) zapobiegną otarciom i zapewnią ciepło stopom.

• Czołówka: Lampa czołowa to niezbędny element. W górach pogoda i czas płyną inaczej – może się okazać, że będziesz wracać po zmroku.

Pamiętaj, że dobrze skompletowany strój to gwarancja, że Twoja skiturowa przygoda będzie nie tylko bezpieczna, ale przede wszystkim komfortowa i przyjemna – niezależnie od kaprysów pogody.