Narciarstwo telemarkowe – historia, technika i sprzęt

Historia narciarstwa telemarkowego — jak to się zaczęło

Nazwa „telemark” wywodzi się od norweskiego regionu, w którym w połowie XIX wieku narodziła się technika, jaka na zawsze odmieniła narciarstwo.

Za twórcę tej techniki uważa się Sondre Norheima – norweskiego stolarza i wizjonera.

Norheim wprowadził dwie kluczowe innowacje, które odmieniły narciarstwo:

• Narty z taliowaniem – charakterystyczne zwężenie pod butem i szersze końce uczyniły narty znacznie bardziej skrętne.

• Wiązania z „wolną piętą” – mocowanie trzymające tylko przód buta stało się fundamentem techniki telemarkowej, otwierając drogę do płynnych skrętów z przyklękiem.

Technika narciarstwa telemarkowego — kluczowe elementy

Sercem narciarstwa telemarkowego jest unikalna technika skrętu oparta na koncepcji wolnej pięty. W przeciwieństwie do narciarstwa zjazdowego wiązanie trzyma jedynie przód buta, co nadaje zjazdom taneczny charakter i otwiera nowe możliwości ruchu.

Istotą techniki jest charakterystyczny przyklęk – podczas skrętu narciarz przechodzi do pozycji wykrocznej, wysuwając nartę zewnętrzną do przodu, a cofając wewnętrzną.

Prawidłowo wykonany skręt telemarkowy to ciągły, falujący ruch, w którym narciarz płynnie przenosi ciężar ciała z nogi na nogę. To właśnie ta płynność sprawia, że telemark uchodzi za najbardziej artystyczną formę narciarstwa, a jej opanowanie przynosi ogromną satysfakcję.

Jak poprawnie wykonywać skręty telemarkowe

Naukę skrętu rozpoczyna się od przeniesienia ciężaru ciała na nartę zewnętrzną, którą wysuwa się do przodu.

Stabilność zapewnia wyprostowana, aktywna sylwetka z biodrami i ramionami skierowanymi w dół stoku. Ciężar ciała należy rozłożyć w proporcji 60% na narcie przedniej i 40% na tylnej.

Przejście między skrętami powinno być jednym, nieprzerwanym ruchem. Kończąc zakręt, narciarz płynnie wysuwa tylną nogę do przodu, która staje się nową nartą zewnętrzną. Najważniejsza jest płynność i precyzja, a nie gwałtowne ruchy.

Do najczęstszych błędów technicznych należą: nadmierne pochylanie się do tyłu, usztywnianie sylwetki oraz odrywanie tylnej narty od śniegu. Obie narty powinny cały czas pracować na krawędziach, rzeźbiąc czysty łuk.

Sprzęt do narciarstwa telemarkowego — co warto wiedzieć

W telemarku odpowiedni sprzęt ma fundamentalne znaczenie, ponieważ jego konstrukcja znacznie różni się od tej w narciarstwie zjazdowym. System opiera się na zasadzie „wolnej pięty”, a jego kluczowymi elementami są specjalistyczne wiązania i buty.

Wiązania telemarkowe mocują but do narty jedynie w przedniej części, pozostawiając piętę swobodną. Nowoczesne modele oferują regulację oporu, co pozwala dostosować ich działanie do wagi, umiejętności i preferencji narciarza.

Równie unikalne są buty telemarkowe, których konstrukcja musi łączyć sztywność do precyzyjnego sterowania nartą z elastycznością umożliwiającą zgięcie stopy w palcach.

Współczesne buty, wykonane z lekkich materiałów (np. Pebax) i wyposażone w termoformowalne botki, często posiadają:

• tryb chodzenia i jazdy (ski/walk),

• podeszwę Vibram ułatwiającą poruszanie się po twardym podłożu,

• dodatkowe systemy dopinające (np. Powerstrap) dla lepszej kontroli.

Dostępne są w różnych wariantach sztywności, od miękkich modeli retro po sztywne konstrukcje do agresywnej jazdy.

W kwestii nart panuje większa dowolność, gdyż wiązania telemarkowe można zamontować na większości modeli – od wąskich po szerokie, przeznaczone do jazdy w puchu. Popularnym wyborem są narty skitourowe, które w połączeniu z fokami umożliwiają podchodzenie.

Wybór odpowiednich nart telemarkowych

Dobrze dobrane narty to podstawa radości z jazdy, ponieważ odpowiedni model ułatwia naukę i pozwala w pełni wykorzystać potencjał techniki. Przy zakupie warto zwrócić uwagę na kilka ważnych parametrów.

Najważniejsze parametry nart to:

• Długość i szerokość pod butem: wpływają na stabilność i zachowanie w puchu.

• Sztywność (flex): decyduje o łatwości inicjacji skrętu.

• Promień skrętu: określa preferowaną długość łuków.

• Rocker (uniesiony dziób): ułatwia jazdę w kopnym śniegu.

Początkujący narciarze powinni wybrać sprzęt, który wybacza błędy. Idealne narty dla nowicjusza charakteryzują się:

• Większą miękkością (mniejszy flex), co ułatwia wejście w przyklęk.

• Większą szerokością pod butem dla lepszej stabilności.

• Mniejszym promieniem skrętu, który ułatwia manewrowanie.

• Przewidywalnym zachowaniem dzięki minimalnemu taliowaniu i krótkiemu rockerowi.

Na początek bezpiecznym wyborem będą narty o długości sięgającej do czoła.

Zawody telemarkowe — jak wyglądają i gdzie się odbywają

Telemark to nie tylko rekreacyjne zjazdy, ale również dynamiczna i widowiskowa dyscyplina sportowa. Zawody stanowią prawdziwy test wszechstronności, siłę, precyzję i wytrzymałość zawodników.

Zawody telemarkowe łączą w sobie kilka elementów:

• Zjazd w stylu alpejskim: np. slalom gigant.

• Skocznia – na której oceniany jest dystans i lądowanie w pozycji telemarkowej.

• Pętla – płaski odcinek pokonywany techniką łyżwową, testujący kondycję.

Główne ośrodki, w których rozgrywane są zawody telemarkowe, to:

• Na świecie: Norwegia, Austria, Szwajcaria oraz USA.

• W Polsce: zawody krajowe organizowane są głównie w Tatrach i Karpatach.

Telemark w USA — rosnąca popularność

Mimo norweskich korzeni, technika telemarkowa wraca do łask w Stanach Zjednoczonych. Po latach dominacji narciarstwa alpejskiego „wolna pięta” przyciąga entuzjastów poszukujących autentyczności i nowych wyzwań na stoku.

W ciągu ostatnich pięciu lat liczba osób uprawiających telemark w USA wzrosła o 100%, co dowodzi, że unikalne połączenie gracji i wysiłku trafia w gusta narciarzy szukających głębszego kontaktu z górami.

Rosnąca popularność w USA wpływa na postrzeganie tej dyscypliny na całym świecie, również w Polsce. Coraz częściej organizowane są festiwale, warsztaty i szkoły telemarku, które budują silną społeczność miłośników „wolnej pięty”.