Freeskiing – definicja, zasady i historia

Czym jest freeskiing?

Freeskiing, znany również jako Newschool Skiing, to filozofia jazdy na nartach, w której liczy się przede wszystkim wolność, kreatywność i indywidualny styl. W przeciwieństwie do narciarstwa alpejskiego, gdzie presja czasu jest najważniejsza, tutaj na pierwszy plan wysuwa się ekspresja, płynność ruchów i efektowne łączenie ewolucji.

Esencję freeskiingu stanowią spektakularne ewolucje w powietrzu – obroty, salta i graby (chwyty nart) – wykonywane na skoczniach. Jego drugim filarem jest jibbing, czyli kreatywna jazda po przeszkodach, takich jak poręcze (raile) i boksy.

Do najpopularniejszych dyscyplin należą:

• Slopestyle – przejazd przez tor zróżnicowanych skoczni i przeszkód.

• Big Air – konkurs na pojedynczy jak najtrudniejszy i najbardziej efektowny skok.

• Halfpipe – ewolucje wykonywane w specjalnej śnieżnej rynnie.

• Freeride – jazda poza wyznaczonymi trasami, w naturalnym terenie.

Różne style jazdy w freeskiingu

Freeskiing rozwija się w dwóch głównych kierunkach: technicznym Freestyle’u (tzw. newschool), który króluje w snowparkach (Slopestyle, Big Air, Halfpipe), oraz dzikim Freeride’zie, polegającym na jeździe w naturalnym, nieprzygotowanym terenie.

Sprzęt do freeskiingu

W freeskiingu sprzęt to fundament – od niego zależy nie tylko bezpieczeństwo, ale i pełnia frajdy. Choć na pierwszy rzut oka przypomina on tradycyjny ekwipunek, kluczowe są detale, które umożliwiają wykonywanie trików i jazdę w zróżnicowanym terenie. Sercem tego zestawu są specjalistyczne narty, które dosłownie zrewolucjonizowały tę dyscyplinę.

Triki w freeskiingu

Triki to sedno freeskiingu. To one odróżniają go od klasycznego narciarstwa i decydują o jego spektakularnym charakterze. Dzielą się na dwie główne kategorie: ewolucje w powietrzu oraz jibbing, czyli jazdę po przeszkodach.

Ewolucje w powietrzu – obroty, salta i graby

• Obroty (spiny) – polegają na rotacji wokół własnej osi. Liczbę obrotów wyraża się w stopniach, np. 360 (pełny obrót), 540 (półtora obrotu) czy 720 (dwa pełne obroty). Co ważne, dzięki nartom twin-tip można je wykonywać zarówno jadąc przodem, jak i tyłem (na switch).

• Salta (flipy) – to wszelkiego rodzaju przewroty, takie jak salto w tył (backflip) czy w przód (frontflip). Bardziej zaawansowane triki, jak „cork” czy „rodeo”, łączą obrót z saltem w różnych płaszczyznach, tworząc spektakularne ewolucje.

• Graby – czyli chwytanie nart dłonią w trakcie lotu. Prawidłowo wykonany grab nie tylko dodaje stylu, ale przede wszystkim świadczy o pełnej kontroli i stabilności w powietrzu. Istnieje ich wiele rodzajów, np. Mute (chwyt za zewnętrzną krawędź narty przeciwległą ręką) czy Safety (chwyt za zewnętrzną krawędź narty tą samą ręką).

Jibbing – jazda po przeszkodach

Jibbing, drugi filar freeskiingu, to sztuka kreatywnej jazdy po przeszkodach – metalowych poręczach (railach) i szerokich platformach (boksach). Wymaga on zegarmistrzowskiej precyzji i balansu, a narciarze często łączą ślizg z obrotami przy naskoku lub zeskoku. Jibbing pozwala nawet przenieść narciarstwo z gór prosto w miejską dżunglę (tzw. urban skiing).

Prawdziwa sztuka freeskiingu polega na płynnym łączeniu wszystkich tych elementów w jeden, spójny i stylowy przejazd. To właśnie nieograniczona kreatywność w doborze i modyfikacji trików pozwala każdemu narciarzowi wypracować swój unikalny styl.

Bezpieczeństwo w freeskiingu

Freeskiing to ciągłe przekraczanie granic, dlatego bezpieczeństwo jest tu nie kwestią wyboru, a absolutną podstawą. Widowiskowe triki, duże prędkości i nieprzewidywalny teren sprawiają, że świadome zarządzanie ryzykiem jest niezbędne – zarówno w snowparku, jak i w dzikim terenie.

Podstawowy sprzęt ochronny

Podstawowy sprzęt ochronny obejmuje:

• Kask – absolutnie obowiązkowy, chroni głowę podczas upadków.

• Gogle – zapewniają dobrą widoczność i chronią oczy przed słońcem, wiatrem i śniegiem.

• Ochraniacz na plecy (tzw. żółw) – zwiększa bezpieczeństwo kręgosłupa.

• Ochraniacze na kolana i biodra – przydatne zwłaszcza podczas nauki jibbingu.

Zasady w snowparku

W snowparku pamiętaj o kilku zasadach:

• Zapoznaj się z torem – przed pierwszym przejazdem sprawdź stan przeszkód, najazdów i lądowań.

• Mierz siły na zamiary – wybieraj przeszkody dopasowane do Twoich aktualnych umiejętności.

• Uważaj na innych – rozglądaj się przed startem, nie zatrzymuj się w miejscach o ograniczonej widoczności i zachowuj bezpieczny odstęp.

Bezpieczeństwo poza trasą (Freeride)

Jazda poza trasami to jeszcze większa odpowiedzialność, dlatego pamiętaj o tych zasadach:

• Zawsze miej przy sobie lawinowe ABC**** – detektor, sonda i łopata to obowiązkowy ekwipunek.

• Naucz się obsługi sprzętu – regularnie trenuj i bierz udział w kursach lawinowych.

• Nigdy nie jeździj samotnie – w razie wypadku to partnerzy mogą uratować Ci życie.

Freeskiing w Polsce

Mimo braku wysokich alpejskich szczytów polska scena freeskiingowa rozwija się dynamicznie. Zarówno w snowparkach, jak i na stokach Tatr czy Karkonoszy, narciarze udowadniają, że najważniejsze są pasja i kreatywność, a nie wysokość gór.

Gdzie trenować? Polskie snowparki

W Polsce najłatwiej zacząć przygodę z freeskiingiem w snowparkach, które oferują zróżnicowane przeszkody dla narciarzy na każdym poziomie zaawansowania. Wśród najlepszych miejscówek w kraju wyróżniają się:

• Kotelnica Białczańska

• Czarny Groń

• Jaworzyna Krynicka

Freeride w polskich górach

Miłośnicy jazdy w puchu również znajdą w Polsce coś dla siebie, głównie w Tatrach (rejon Kasprowego Wierchu) i Karkonoszach. Należy jednak pamiętać, że jazda w tych wymagających i potencjalnie lawinowych rejonach to ogromna odpowiedzialność, która wymaga odpowiedniego przeszkolenia i posiadania lawinowego ABC.

Szkoła freeskiingu – jak zacząć?

Dzięki rosnącej popularności freeskiingu coraz więcej szkół narciarskich oferuje zajęcia z instruktorami freestyle’u. Nauka pod okiem profesjonalisty przyspiesza postępy, uczy bezpiecznych nawyków i poprawnej techniki, co minimalizuje ryzyko kontuzji.

Historia freeskiingu

Korzenie freeskiingu sięgają lat 60. i 70. XX wieku, a jego historia to opowieść o buncie przeciwko sztywnym ramom narciarstwa alpejskiego. W opozycji do dyscyplin olimpijskich skupionych na czasie narodził się ruch„hot-dogging” – pierwsza forma freestyle’u, w której liczył się styl, triki na muldach i akrobacje w powietrzu.

Na przełomie lat 80. i 90. formalizacja freestyle’u w ramach Międzynarodowej Federacji Narciarskiej (FIS) na chwilę zahamowała jego buntowniczego ducha. Jednak w tym samym czasie eksplodowała popularność snowboardu, a jego kultura, inspirowana skateboardingiem i ideą snowparków, stała się iskrą zapalną dla młodych narciarzy, którzy stworzyli nowy ruch –„newschool skiing”.

Prawdziwym przełomem, który zdefiniował nowoczesny freeskiing, było wynalezienie nart typu twin-tip pod koniec lat 90. To była rewolucja.

Niszowy ruch szybko zyskał globalną popularność dzięki zawodom takim jak X Games. Ostatecznym potwierdzeniem statusu dyscypliny było włączenie konkurencji slopestyle i halfpipe do programu Igrzysk Olimpijskich w Soczi w 2014 roku. W ten sposób freeskiing zrodzony z buntu, zajął honorowe miejsce w świecie sportu, nie tracąc przy tym swojego kreatywnego ducha.