Foki skiturowe – co to jest i jak działają?

Foki skiturowe — kluczowy element sprzętu narciarskiego

Foki skiturowe to niezbędny element wyposażenia, który umożliwia narciarzom podchodzenie pod górę. Te specjalne pasy materiału, tymczasowo przyklejane do ślizgów nart, zapobiegają ześlizgiwaniu się do tyłu, co jest podstawą współczesnego skituringu.

Jak działają foki skiturowe?

Ich działanie opiera się na jednokierunkowej strukturze, która przypomina sierść zwierzęcia – jest gładka w jedną stronę, a w drugą stawia opór. Pokrywa je tysiące krótkich włosków (z moheru, nylonu lub mieszanki) ułożonych pod kątem. Gdy narta sunie do przodu, włoski kładą się płasko, umożliwiając swobodny poślizg. Przy próbie cofnięcia narty lub jej obciążenia, natychmiast wbijają się w śnieg, blokując ruch w tył.

Ten mechanizm pozwala na efektywne pokonywanie nawet stromych zboczy. Każdy krok naprzemiennie wykorzystuje fazę poślizgu (ruch do przodu) i przyczepności (obciążenie narty), tworząc stabilną platformę do dalszego marszu. Foki mocuje się do ślizgów za pomocą kleju oraz zaczepów na dziobach i piętkach nart. Po zdobyciu szczytu wystarczy je odkleić, złożyć, schować do plecaka i można rozpocząć zjazd.

Materiały używane do produkcji fok skiturowych

Wybór fok zależy przede wszystkim od materiału, z którego wykonano ich włosie, ponieważ to ono decyduje o dwóch najważniejszych właściwościach: poślizgu i przyczepności. Najczęściej spotyka się trzy rodzaje materiałów: moher, nylon oraz ich mieszanki, a każde z tych rozwiązań sprawdza się w nieco innych warunkach.

• Foki moherowe (100% moher) – wykonane z sierści kóz angorskich, są cenione przez zaawansowanych narciarzy za najlepszy poślizg, który znacząco ułatwia pokonywanie trasy. Są przy tym lekkie i kompaktowe. Niestety, ich wadą jest mniejsza wytrzymałość i szybsze zużycie, a także najwyższa cena.

• Foki nylonowe (syntetyczne) – to najbardziej wytrzymała i przystępna cenowo opcja, idealna dla początkujących. Gwarantują doskonałą przyczepność, nawet na twardym i zlodowaciałym śniegu, jednak kosztem słabszego poślizgu, który wymaga większego wysiłku podczas podejścia.

• Foki hybrydowe (mieszane) – najpopularniejszy wybór, będący kompromisem między moherem a nylonem (zwykle w proporcji 70/30). Znakomicie łączą zalety obu materiałów: oferują bardzo dobry poślizg oraz wysoką trwałość i przyczepność. To najbardziej wszechstronne rozwiązanie na niemal każde warunki.

Systemy mocowania fok do nart

Nawet najlepszy materiał nie spełni swojej funkcji, jeśli foka nie będzie solidnie przymocowana do narty. Sposób mocowania ma więc kluczowe znaczenie dla niezawodności i komfortu. Nowoczesne systemy łączą warstwę klejącą z mechanicznymi zaczepami, tworząc pewne i łatwe w obsłudze rozwiązanie.

Podstawą każdego systemu jest warstwa klejąca lub adhezyjna. Jednak sam klej, szczególnie w trudnych warunkach – jak mokry śnieg czy niska temperatura – mógłby nie wystarczyć, dlatego producenci stosują dodatkowe zabezpieczenia mechaniczne na obu końcach narty.

Najważniejszym elementem jest mocowanie na dziobie narty, ponieważ to ono przyjmuje największe siły podczas marszu. Najczęściej stosuje się hak, pętlę lub elastyczne uchwyty, które dopasowują się do różnych kształtów dziobów i skutecznie kotwiczą fokę na swoim miejscu.

Drugim punktem mocowania jest tył narty, gdzie standardem w większości modeli jest napinacz na piętce (np. regulowany pasek z klipsem). Pełni on dwie funkcje:

• napina fokę na całej długości, zapewniając lepsze przyleganie do ślizgu,

• zabezpiecza jej koniec przed odklejaniem i dostawaniem się śniegu pod spód.

Klejowe i adhezyjne foki — różnice

Foki różnią się także technologią warstwy przylepnej, która ma duży wpływ na komfort użytkowania. Dostępne są dwa główne rozwiązania: tradycyjne foki klejowe oraz nowocześniejsze foki adhezyjne (nazywane też bezklejowymi).

Foki klejowe to klasyczne rozwiązanie, w którym za przyczepność odpowiada warstwa specjalnego kleju. Zapewniają bardzo mocne trzymanie i są tańsze, ale mają też wady: zbierają zanieczyszczenia, trudno je rozdzielić (szczególnie na mrozie) i wymagają okresowej regeneracji kleju.

Foki adhezyjne (bezklejowe) wykorzystują nowoczesną warstwę na bazie silikonu, działającą na zasadzie adhezji. Dzięki temu nie sklejają się ze sobą tak mocno, są łatwe do rozdzielenia, odporne na zabrudzenia (można je myć wodą) i zachowują swoje właściwości w szerokim zakresie temperatur. Ich główną wadą pozostaje wyższa cena.

Wybór zależy od priorytetów. Foki klejowe to opcja ekonomiczna dla osób, którym nie przeszkadza okresowa konserwacja. Z kolei technologia adhezyjna oferuje znacznie większy komfort i łatwość obsługi, ale za wyższą cenę.

Konserwacja i wymiana fok skiturowych

Aby foki służyły przez wiele sezonów, niezbędna jest ich regularna konserwacja. Na szczęście jest ona prosta i obejmuje kilka kluczowych czynności: czyszczenie, suszenie i odpowiednie przechowywanie. Po każdej wycieczce foki należy wysuszyć w temperaturze pokojowej, z dala od bezpośrednich źródeł ciepła (np. kaloryferów), które mogłyby uszkodzić klej.

Głównym objawem zużycia fok jest utrata przyczepności, czyli sytuacja, gdy narty zaczynają się cofać na podejściach. Innymi oznakami są przetarte włosie lub klej, który odkleja się na krawędziach. W takiej sytuacji możliwe są dwa rozwiązania:

• Regeneracja kleju: Jeśli włosie jest w dobrym stanie, można wymienić samą warstwę klejącą, używając kleju w tubce lub na taśmie.

• Wymiana fok: Gdy włosie jest mocno zużyte, konieczna jest wymiana fok na nowe.

Producenci fok skiturowych — kto je wytwarza?

Na rynku fok skiturowych działają głównie wyspecjalizowane firmy oraz przodujący producenci sprzętu narciarskiego, którzy często oferują foki dedykowane swoim nartom. Wybór marki zależy od preferencji i kompatybilności sprzętowej.

Wśród najbardziej uznanych, wyspecjalizowanych producentów, cenionych za innowacyjność i wysoką jakość materiałów, wyróżniają się:

• Kohla (austriacka firma Ibex Sportartikel gmbh),

• Montana (szwajcarska firma Montana Sport International AG).

Foki skiturowe są również stałym elementem oferty znanych marek narciarskich, które często projektują modele dedykowane konkretnym nartom. Należą do nich między innymi:

• ATOMIC

• Dynafit

• Fischer

• K2

• Rossignol

• Völkl

• Elan